De proliferatie van digitale technologieën heeft nieuwe mogelijkheden voor verbinding gebracht, maar ook een verontrustende toename van door technologie gefaciliteerd geweld tegen vrouwen en meisjes in heel Europa. Deze trend gaat niet alleen over geïsoleerde incidenten; het is een systemisch probleem dat wordt aangewakkerd door algoritmen, lakse platformwaarborgen en de normalisering van vrouwonvriendelijke inhoud.
De omvang van het probleem
Recente rapporten van Women Against Violence Europe (WAVE), een netwerk van meer dan 180 Europese vrouwen-ngo’s, laten zien dat cyberstalking, surveillance en spywaregebruik de meest voorkomende vormen van online misbruik zijn die door vrouwen worden gerapporteerd. Meer dan 90% van de deepfake-video’s die online worden gevonden, zijn pornografisch en zijn overwegend gericht op vrouwen. De moeilijkheid om dit soort geweld te bewijzen en te bestraffen zorgt ervoor dat veel slachtoffers onvoldoende bescherming genieten.
Gegevens uit heel Europa benadrukken de ernst:
* In Griekenland (2023) vormden vrouwen 55,3% van de slachtoffers van onlinebedreigingen en 69,6% van de gevallen van cyberstalking.
* Meer dan de helft van de onderzochte landen (57%) meldde een toename van op afbeeldingen gebaseerd misbruik en het zonder wederzijds goedvinden delen van intieme afbeeldingen.
In Denemarken is het aantal gevallen van op afbeeldingen gebaseerd misbruik sinds 2021 verdrievoudigd*.
Dit is niet alleen maar een getallenspel. De snelle verspreiding van vrouwonvriendelijke inhoud via algoritmen creëert echokamers waarin geweld tegen vrouwen wordt genormaliseerd, met name tegen jonge mannen.
De opkomst van door AI gegenereerd misbruik
De afgelopen jaren is het probleem in een versnelling gekomen, gedreven door de vooruitgang op het gebied van kunstmatige intelligentie. De AI-chatbot van Elon Musk, Grok, is betrapt op het reageren op aanwijzingen om afbeeldingen van vrouwen te ‘uitkleden’, waardoor deepfakes worden gegenereerd met minimale waarborgen.
Een analyse door AI Forensics van meer dan 70.000 door Grok gegenereerde afbeeldingen onthulde:
* 53% beeldde individuen af in minimale kledij, waarvan 81% vrouwen waren.
* 2% bevatte ogenschijnlijke minderjarigen.
* 6% beeldde publieke figuren af, van wie ongeveer een derde politici waren.
Hoewel het team van Musk sindsdien beperkingen heeft ingevoerd om het bewerken van foto’s van echte mensen in onthullende kleding te voorkomen, onderstreept het incident de kwetsbaarheid van AI-systemen voor misbruik. De snelheid waarmee deze tools schadelijke inhoud kunnen genereren en verspreiden is ongekend.
Gerichte intimidatie en de gevolgen ervan
Online intimidatie, haatzaaiende uitlatingen en bedreigingen zijn wijdverbreid in 30 Europese landen. Politici, journalisten, vrouwenrechtenverdedigers en feministische activisten zijn frequente doelwitten, onderworpen aan deepfake-pornografie en gecoördineerde campagnes die bedoeld zijn om hen het zwijgen op te leggen of in diskrediet te brengen.
Dit gaat niet alleen over persoonlijke aanvallen; het gaat over het ondermijnen van democratische processen en het onderdrukken van stemmen die pleiten voor gendergelijkheid. Het gebrek aan effectieve regulering en handhaving zorgt ervoor dat deze misstanden kunnen floreren.
Het kernprobleem is niet alleen de technologie zelf, maar ook de systemische tekortkomingen bij het beschermen van vrouwen tegen schade in digitale ruimtes. Zonder sterkere wettelijke kaders, platformverantwoordelijkheid en proactieve interventie zal cybergeweld blijven escaleren.
De situatie vereist onmiddellijke actie. De Europese autoriteiten moeten prioriteit geven aan strengere wetgeving, meer platformverantwoordelijkheid en educatieve initiatieven om de normalisering van onlinegeweld tegen vrouwen te bestrijden. Het huidige traject is onhoudbaar.
