Russische propagandabots: hoe geautomatiseerde accounts de mondiale publieke opinie manipuleren

11

De oorlog in Oekraïne wordt niet alleen met drones en artillerie uitgevochten. Het wordt ook online gevoerd. Gespecialiseerde bots voeden een enorme Russische propagandamachine en proberen de mondiale publieke opinie in het voordeel van Moskou te beïnvloeden. Maar wat zijn deze bots precies? Hoe veroorzaken ze echte schade? En wat kan er feitelijk worden gedaan om ze te stoppen?

Bots zijn computerprogramma’s die zijn ontworpen om sentiment op sociale media te creëren. Ze zijn geprogrammeerd om automatisch grote hoeveelheden nepprofielen aan te maken – accounts die niet door echte mensen worden ondersteund – en deze te gebruiken om desinformatie en haatzaaiende uitlatingen te verspreiden. Het doel? Ten behoeve van degene die de code uitvoert.

De erfenis van het internetonderzoeksbureau

Het resultaat is een verstoord online discours dat gebruikers kan radicaliseren en de sociale kloof kan vergroten. Dit is de conclusie van een onderzoeksteam onder leiding van Dominique Geißler van de LMU München. Haar team onderzocht hoe intensief Rusland momenteel afhankelijk is van bots als onderdeel van zijn oorlogsinspanningen.

De vraag was niet of Rusland propaganda op sociale media gebruikt. Rusland is geen onbeproefde schrijver op dit gebied. Het meest beruchte voorbeeld is het Internet Research Agency (IRA). In 2014, tijdens de annexatie van het Krim-schiereiland, lanceerde de IRA een grootschalige campagne op sociale media. De boodschap was duidelijk: Rusland was niet de agressor. Rusland had gelijk.

Maar het bereik van de IRA reikte verder dan Oekraïne. Zij worden beschuldigd van inmenging in verkiezingen in andere landen. Ze zouden hebben geprobeerd de uitkomst van de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016 te beïnvloeden. Waarschijnlijk hebben ze zich ook bemoeid met het Brexit-referendum en de Franse presidentsverkiezingen van 2017.

Een digitaal leger bereikt miljoenen

Experts zijn van mening dat de IRA-tactieken veel geavanceerder zijn geworden. Sinds het begin van de grootschalige oorlog heeft Rusland naar verluidt een letterlijk leger van geprogrammeerde bots ingezet.

Om te begrijpen hoe deze online oorlogvoering werkt, analyseerden Geißler en haar collega’s bijna 350.000 pro-Russische berichten die tussen februari en juli 2022 op Twitter waren geplaatst. Dit waren de eerste maanden van de oorlog. Ze volgden berichten met behulp van hashtags zoals #istandwithrussia.

De cijfers waren onthutsend.
* Pro-Russische berichten ontvingen in die periode ongeveer 251.000 retweets.
Dit vertaalde zich in een publiek van ongeveer 14,4 miljoen gebruikers .
* Ten minste
20% van de accounts * die deze berichten verspreidden, waren bots.

Door de klok rond pro-Russische inhoud te verspreiden, trokken deze bots aanzienlijk meer aandacht dan onder normale omstandigheden.

Gericht en gecoördineerd

“Samenvattend duiden onze resultaten op een grootschalige Russische propagandacampagne op sociale media en benadrukken ze de nieuwe bedreigingen voor de samenleving”, zegt Geißler.

Het gevaar schuilt in de coördinatie. De bots handelen niet willekeurig. Ze handelen met een doel.

Het team heeft dit duidelijk opgemerkt op 2 maart 2022. Op die dag nam de Algemene Vergadering van de VN een resolutie aan waarin de Russische invasie van Oekraïne officieel werd veroordeeld. Niet alle landen hebben zich aangemeld. Sommigen onthielden zich van stemming.

Op diezelfde dag piekte de Russische botactiviteit in landen die zich van stemming hadden onthouden of niet hadden getekend. Landen als India, Zuid-Afrika en Pakistan zagen een plotselinge stijging van het aantal pro-Russische posten. Het doel was waarschijnlijk om de bevolking van deze onbesliste landen voor zich te winnen door middel van gerichte propaganda.

Moeilijk te stoppen, moeilijk te volgen

Bots vormen een groot probleem, maar ze zijn ook glad. Omdat ze op de achtergrond opereren, is hun effect op de publieke opinie moeilijk direct te bewijzen. De programmeurs werken ook in de schaduw en wissen hun sporen. Het vinden van de specifieke mensen achter een botaanval is als het zoeken naar een speld in een hooiberg.

Geißler suggereert dat er maar één directe manier is om het momentum van propaganda op sociale media te beteugelen: de invloed van bots verminderen.

Bestaande beschermingsprogramma’s gericht op het opsporen en indammen van nepnieuws kunnen worden aangepast. Deze tools vangen niet elke bot op, maar ze kunnen hun impact wel minimaliseren. Het is geen geneesmiddel. Maar het is een begin.

De bots blijven draaien. De vraag is of de filters dit kunnen bijhouden.